Emisyon Ticareti

Türkiye'de Enerji ve Çevre Alanındaki Gelişmeler

TBMM, rüzgâr enerjisi dahil olmak üzere yenilenebilir enerji kaynaklarından elektrik üretimi için elektrik alım tarifelerini oluşturan bir yenilenebilir enerji yasasını 2005 yılında onaylamıştı. Dünya Rüzgâr Enerjisi Birligi (WWEA ) bu adımı Türkiye’de yenilenebilir enerjinin daha yaygın kullanımına doğru atılmış bir adım olarak değerlendirdi ve Türkiye hükümetini ek yasal iyileştirmeler yapmaya davet etmişti. Yasaya göre yenilenebilir enerjiden üretilen elektriğe 7 yıl süre ile ortalama elektrik fiyatı ile (yaklasik 5 sent/kWh) alım garantisi vererek rüzgârdan güç üretimini desteklendi. Bu tarife öncü Avrupa rüzgâr pazarlarında mevcut desteğin çok altında kaldı. Prensip olarak şebeke operatörleri yenilenebilir enerji jeneratörleri icin şebekeye erişim sağlamakla sorumlu kılınıyor ve önemli bir diğer özellik ise prensip olarak aynı zamanda bağımsız güç üreticilerinin şebekeye elektrik besleme yasasından yararlanabiliyor olmaları.

Bu yıl Yenilenebilir Enerji Kanunu’nda değişiklikler yapılması için Enerji Komisyonu Başkanı Soner Aksoy tarafından verilen teklif apar topar geri çekildi. Yaklaşık 6 aydır üzerinde çalışılan ve 18 Haziran 2009 tarihinde TBMM’nin gündeminde 3. sırada yer alan Yenilenebilir Enerji kaynaklarıyla ilgili kanunun geri çekilmesi enerji piyasasında şaşkınlık yarattı. TBMM, Sanayi, Ticaret, Enerji, Tabii Kaynaklar, Bilgi ve Teknoloji Komisyonu Başkanı tarafından hazırlanan kanun teklifi, rüzgar, güneş, jeotermal ve biyokütle gibi enerji kaynaklarına uzun dönemli alım garantileri getiriyordu.

Karbon Piyasası ve Emisyon Ticareti

Ülkelerin ve şirketlerin sera gazları hedeflerine ulaşabilmeleri için emisyon tahsisatları almaları ve satmaları sonucunda oluşan bir piyasadır.

Emisyon ticareti 1997 yılında Kyoto’da yapılan toplantı ile gündeme gelmiş ve 39 gelişmiş ülke 2008-2012 yılları arasında sera gazı emisyon limitlerini 1990 yılı seviyelerinin yüzde 5 daha da altına çekmeyi kabul etmiştir.

Özünde bir Avrupa projesi olarak sürdürülen Kyoto Protokolü, her ülke ve endüstriyi somut karbon emisyon kotaları ile sınırlıyor.

Nasıl Çalışır?

Kyoto Protokolü altında her üye ülkeye belli bir karbon emison kotası tahsis edilmekte ve üye ülkelerin bu kotaları kendi üreticileri arasında paylaştırması beklenmektedir. Tasarıma göre eğer herhangi bir üretici ya da ülke kendi kotasını aşarsa, daha az üreten diğer ülke yada üreticiden karbon kotası satın alabilecektir.

Kyoto protokolü küresel ölçekte bir karbon piyasası kurulmasını önermektedir. Karbon kotaları, bir kere tahsis edildikten sonra, dünya pazarında oluşacak fiyatlarda çok kirleten ülkeler tarafından satın alınabilecektir. Böylelikle Pazar ekonomisinin etkin kuralları altında toplam karbon emisyonunun kontrol altına alınabileceği düşünülmüştür.

AB EMİSYON TİCARET SİSTEMİ (EU ETS)

EU ETS ilk olarak 1 Ocak 2005’te faaliyete geçmiştir. EU ETS dünyadaki ilk çok uluslu emisyon ticaret sistemidir ve tamamlanan en büyük listedir. Son verilere göre sistem 25 ülkeli AB’deki 13.000 kuruluşu kapsamanktadır.

EU ETS 2005 yılı ticaret hacmine bakıldığında şirketler araında 362 Mt CO2 işlem görmüş, bunun finansal değeri 7.2 milyar Euro’dur.

EMİSYON AZALTMA HEDEFLERİ VE ULUSAL TAHSİSAT PLANLARI

AB üyesi ülkelerin Ulusal Tahsisat Planları (National Allocation Plans – NAPs) ulusal hükümetler tarafından belirlenmekte ve Brüksel’deki AB Komisyonuna teslim edilmektedir Bu aşamadan sonra karbon borsasının iyi işleyip işlemediğini kontrol etmek ve denetlemek AB Komisyonunun görevi haline gelmektedir.

Baz Yıl*
(MtCO2e)
2002*
(MtCO2e)
Baz Yıl-2002 Farkı
(MtCO2e)
BSA**
(%)
BSA**
Hedefi (MtCO2e)
2002'de
BSA'ya olan Mesafe (MtCO2e)
Avusturya78857-13,069,717,1
Belçika146,81503,2-7,5135,814,2
Danimarka6968-1-21,054,513,5
Finlandiya76,882--76,85,2
Fransa564,7554-10,7-0,0564,7-10,7
Almanya1253,31016-237-21,0990,125,9
Yunanistan 1071352825,0133,81,3
İrlanda53,46915,613,060,38,7
İtalya50855446-6,547579
Lüksemburg12,711-1,7-28,09,11,9
Hollanda212,52141,5-6,0199,814,3
Portekiz57,98224,127,073,58,5
İspanya286,8400113,215,0329,870,2
İsveç72,370-2,34,075,2-5,2
İngiltere746635-111-12,5652,8-17,8
AB 154245,54125-120-83905,6219,4

Proje Bazlı Mekanizmalarla Olan Bağlantılar

Proje bazlı mekanizmalarla olan bağlantılar piyasa fiyatlarını etkileyebilecek önemli bir husus EU ETS ile Kyoto Protokolü kapsamındaki esnek mekanizmalardır. Bunlar:

  • Ortak Yürütme Mekanizması (Joint İmplementation-JI)
  • Temiz Kalkınma Mekanizması (Clean Development Mechanism-CDM)
Proje Bazlı Mekanizmalarla EU ETS Arasında Oluşturulacak Bağın Önemi
  • Avrupalı şirketler bu mekanizmaların kullanımına aktif katılımı sağlamak amacıyla teşvik sağlar,
  • Kalkınmakta olan ülkelere teknoloji transferini kolaylaştırır,
  • Kyoto Protokolünü henüz onaylamamış olan ülkelere AB’nin Kyoto taahhütlerine uyduğuna dair mesaj verir.
Gönüllü Karbon Piyasaları

Gönüllü Karbon Piyasaları, işletmelerin, etkinliklerin ve kar amacı gütmeyen kuruluşların sera gazı salımlarını gönüllü olarak dengeleyebilmesini kolaylaştırmak amacıyla oluşturulan bir pazardır. Bu süreç, Kyoto Protokolü kapsamında zorunlu olarak uygulanan esneklik düzeneklerine göre daha karmaşık bir süreçtir. Karbon ticareti farklı şekillerde gerçekleştirilebilir, bundan dolayı karbon salım azaltımı daha esnek ve yeni biçimlerde sağlanabilir. Devletin belirlediği politikalar ve hedeflerden bağımsız olarak geliştirilebilir. Katılım için bir sınırlama yoktur. Gönüllü karbon azaltım süreçlerinde oluşan karbon kredilerinin (VER) standartları ve ticareti kuralları konusunda belirsizlikler vardır. Gönüllü Karbon Ticareti, Kyoto Protokolü kapsamına girmeyen sektörler ve ülkelerde geçerlidir. Bu süreç, kanuni zorlamalardan farklı olarak;

  • iklim değişikliğinin etkilerinin azaltılması için istekli olmak (çevreci duyarlılık),
  • kamu yararı için finans sağlama konusunda yenilikçi yaklaşımlar içerisinde olmak,
  • halkla ilişkiler yararları,
  • ulusal ve bölgesel yükümlülükler ve planlamalar için hazırlanılması,
  • karbon kredilerinin tekrar satılmasıyla kar elde edilmesi,
  • yenilenebilir enerji ve enerji verimliliği programlarının birleştirilmesi gibi amaçlar için geliştirilmektedir.
200520062005-2006 Değişimi
Ticaret Hacmi
(Mton eşCO2)
Piyasa Değeri
(milyon US$)
Ticaret Hacmi
(Mton eşCO2)
Piyasa Değeri
(milyon US$)
Ticaret Hacmi
%
Piyasa Değeri
%
Birincil CDM3412417450481332%99%
ikinci CDM1022125444150%101%
JI11681614145%107%
Diğer201871779-15%-58%
Gönüllü Karbon6441010067%127%
Üste git
 
© 2013 Ekonorm. Her hakkı saklıdır.
Ekonorm Çevre İş Sağlığı ve Güvenliği Ölçüm Hiz. Müh. San. Tic. Ltd. Şti.